ქართული ენერგეტიკული აქტივის დიუ დილიჯენსი საერთაშორისო პრაქტიკას მიჰყვება, თუმცა ფასზე მოქმედი მიგნებები, როგორც წესი, ადგილობრივია: ლიცენზირების ზღვარი, გარემოსდაცვითი გადაწყვეტილება, რომელსაც ვადა გასდის, PPA, რომელიც მოდელზე ადრე სრულდება, ან ხაზის ტრასაზე მიწა, რომელიც არასდროს დარეგისტრირებულა. ეს ჩეკლისტი მოიცავს ჰიდრო, ქარის, მზისა და ენერგიის შენახვის პროექტებს, როგორც მოქმედს, ისე განვითარების ეტაპზე მყოფს, და თითოეულ მიმართულებაში საქართველოსთვის სპეციფიკურ საკითხებს გამოყოფს. ინფორმაცია მოცემულია 2026 წლის ოქტომბრის მდგომარეობით.
როგორ გამოვიყენოთ ჩეკლისტი
პარალელურად წარმართეთ ექვსი მიმართულება: ტექნიკური, შემოსავალი და ბაზარი, სამართლებრივი და მარეგულირებელი, გარემოსდაცვითი და სოციალური, ფინანსური და საგადასახადო, დაზღვევა. თითოეულ საკითხს მიუჩინეთ პასუხისმგებელი, სტატუსი (სუფთა, პრობლემა, აკლია) და ფასზე ან გარიგების პირობებზე გავლენა. ყველაფერი, რაც ბოლოს „აკლია" სტატუსით დარჩება, მყიდველის რისკია.
1. ტექნიკური
| საკითხი | რა უნდა შემოწმდეს |
|---|---|
| რესურსი | ჰესი: ხარჯის გრძელვადიანი მონაცემები და რეალური გამომუშავება; ქარი და მზე: ადგილზე გაზომვები და P50/P90 გამომუშავება |
| პროექტი და შესრულებული სამუშაოები | აშენდა თუ არა სადგური პროექტისა და ნებართვის შესაბამისად |
| მდგომარეობა | ნაგებობები, გვირაბები და დაწნევითი მილსადენები (ჰესი), ტურბინები და ფრთები (ქარი), მოდულები და ინვერტორები (მზე), ელემენტები და ბატარეის მართვის სისტემა (შენახვა) |
| მაჩვენებლები | მზადყოფნა, დატვირთვის კოეფიციენტი, ავარიული გათიშვები, რეალური და მოსალოდნელი გამომუშავება |
| ექსპლუატაცია | მომსახურების ხელშეკრულება, სათადარიგო ნაწილები, პერსონალი, შრომის უსაფრთხოება |
| კაპიტალური ხარჯები | 10–15 წლის გეგმა კაპიტალური შეკეთებისა და ჩანაცვლებისთვის, მყიდველის მიერ შეფასებული |
ჰესის დეტალებისთვის იხილეთ ჩვენი სახელმძღვანელო ჰესის ყიდვა საქართველოში.
2. შემოსავალი და ბაზარი
| საკითხი | საქართველოს სპეციფიკა |
|---|---|
| ძველი PPA | 2007 წლის შემდეგ აშენებული ბევრი სადგური ელექტროენერგიას ესკოსთან გარანტირებული PPA-ით ყიდის (წყარო). შეამოწმეთ დასრულების თარიღი და შემდგომი რეჟიმი |
| CfD | აუქციონის გამარჯვებულებს ესკოსთან 15-წლიანი ორმხრივი CfD აქვთ, წელიწადში 8–12 თვით (წყარო). შეამოწმეთ სამიზნე ფასი, ვალუტა, თვეები და ეტაპები |
| საბაზრო გაყიდვები | GENEX-ის დღით ადრე ფასები 2024 წლის ივლისიდან; დღიური ბაზარი შეჩერებულია 2027 წლის 1 ივლისამდე (წყარო) |
| ორმხრივი ხელშეკრულებები | კონტრაჰენტის გადახდისუნარიანობა, ვადა, ინდექსაცია |
| სეზონურობა | ჰესის გამომუშავება პიკს მაშინ აღწევს, როცა ფასი ყველაზე დაბალია; შეფასება რეალური და არა საშუალო ფასით |
| ბალანსირება | დისბალანსის ხარჯები და პროგნოზირების სისტემა |
იხილეთ ჩვენი სახელმძღვანელო ელექტროენერგიის ბაზრისა და CfD აუქციონების შესახებ.
3. სამართლებრივი და მარეგულირებელი
- ლიცენზია: 15 მგვტ-ზე მეტ სადგურს სემეკის წარმოების ლიცენზია სჭირდება; მცირე სადგური ვალდებულია შეატყობინოს მარეგულირებელს; 100 კვტ-მდე მიკროგენერაციაზე ცალკე წესები მოქმედებს (წყარო).
- გარემოსდაცვითი გადაწყვეტილება: გაცემულია, პირობები შესრულებულია და ძალაშია. ის ძალას კარგავს, თუ საქმიანობა 7 წელში არ დაიწყო, და ახალ მფლობელზე დაჩქარებული, 10-დღიანი პროცედურით გადაიცემა (წყარო).
- მშენებლობის ნებართვა და ექსპლუატაციაში მიღება: მტკიცებულება, რომ სადგური ნებართვის შესაბამისად აშენდა და ოფიციალურად მიღებულია.
- ქსელთან მიერთების ხელშეკრულება: სიმძლავრე, ძაბვა, გაძლიერების ვალდებულებები და ვადები.
- მიწა: საჯარო რეესტრში რეგისტრირებული საკუთრება და იჯარა, მისასვლელი გზებისა და ხაზის ტრასის ჩათვლით.
- მთავრობასთან შეთანხმებები: მემორანდუმით აღებული ვალდებულებები და მესაკუთრის შეცვლის პირობები.
- კორპორაციული: საკუთრების ჯაჭვი, დაკავშირებულ პირებთან ხელშეკრულებები, დავები, საგადასახადო შესაბამისობა.
- კონტროლის შეცვლა: ყველა თანხმობა, რომელიც PPA-ის ან CfD-ის, სესხებისა და სხვა მთავარი ხელშეკრულებების მიხედვით არის საჭირო.
იხილეთ ჩვენი სტატიები ელექტროსადგურის ნებართვების და სემეკის შესახებ.
4. გარემოსდაცვითი და სოციალური
- გარემოსდაცვითი გადაწყვეტილების შესრულება, ჰესებისთვის ეკოლოგიური ხარჯისა და თევზსავლის ჩათვლით.
- საჩივრების ჩანაწერები, მოსახლეობის წინაშე აღებული ვალდებულებები და ღია დავები წყალსა თუ მიწაზე.
- შეუსაბამობების ანალიზი IFC-ის საქმიანობის სტანდარტებთან ან EBRD-ის მოთხოვნებთან, თუ განვითარების ბანკით რეფინანსირებას გეგმავთ.
- ოპერატორისა და კონტრაქტორების შრომის უსაფრთხოების მაჩვენებლები.
იხილეთ ESG ჰესებისთვის საქართველოში.
5. ფინანსური და საგადასახადო
- ისტორიული ანგარიშგება, შედარებული აღრიცხულ გამომუშავებასა და ინვოისებთან.
- საოპერაციო ხარჯები ბაზრის მაჩვენებლებთან შედარებით, მიწის იჯარის, დაზღვევისა და რეგულირების საფასურის ჩათვლით.
- სესხის პირობები, კოვენანტები, უზრუნველყოფა და ვადამდე დაფარვის ხარჯები.
- ვალუტა: შემოსავალი ლარში და სესხი დოლარში ან ევროში.
- საგადასახადო მდგომარეობა, დღგ და ღია საგადასახადო შემოწმებები.
6. დაზღვევა
ქონების დაზიანებისა და საქმიანობის შეფერხების დაზღვევა, ბუნებრივი საფრთხეები (წყალდიდობა, მეწყერი, მიწისძვრა), მესამე პირის წინაშე პასუხისმგებლობა და ზარალის ისტორია.
ტექნოლოგიის მიხედვით
| ტექნოლოგია | დამატებითი შემოწმება |
|---|---|
| ჰესი | ჰიდროლოგია, ნატანი, გვირაბის დათვალიერება, კაშხლის უსაფრთხოება, ეკოლოგიური ხარჯი |
| ქარი | საზომი ანძის მონაცემები, კვალის დანაკარგები, ტურბინების მზადყოფნის გარანტია, ყინული და ელვა |
| მზე | რადიაციის მონაცემები, მოდულების დეგრადაცია, ინვერტორების ჩანაცვლება, დაჩრდილვა და დაბინძურება |
| სახურავისა და კომერციული მზე | ნეტო აღრიცხვის სტატუსი: 2027 წლის 1 იანვრამდე მიერთებული 500 კვტ-მდე სადგურები ნეტო აღრიცხვას 2033 წლამდე ინარჩუნებენ; მოგვიანებით მიერთებულები ყოველთვიურ ნეტო დარიცხვაზე გადადიან (წყარო, სტატია) |
| ენერგიის შენახვა | ელემენტების გარანტია, დეგრადაციის მრუდი, სიმძლავრის შევსების გეგმა, ხანძარსაწინააღმდეგო უსაფრთხოება, შემოსავლის წყაროები |
იხილეთ ჩვენი სტატიები ქარის ელექტროსადგურების, მზის ენერგიის, მოქმედი მზის სადგურის ყიდვისა და ენერგიის შენახვის შესახებ.
საგანგაშო ნიშნები
- რეალური გამომუშავება გამყიდველის პროგნოზზე ბევრად დაბალია და მიზეზი გაურკვეველია.
- PPA მალე სრულდება, მოდელი კი მის შემდეგაც საკონტრაქტო ფასს ითვალისწინებს.
- გარემოსდაცვითი გადაწყვეტილება 7-წლიან ვადასთან ახლოსაა ან პირობები არ სრულდება.
- გვირაბის ან ხაზის ტრასაზე დაურეგისტრირებელი მიწა.
- დაკავშირებულ პირებთან მომსახურების ან გაყიდვის ხელშეკრულებები არასაბაზრო ფასებით.
- მოსახლეობის გადაუჭრელი საჩივრები.
ჩვენი ტექნიკური დიუ დილიჯენსისა და გარიგებების მხარდაჭერის გუნდები ამ შემოწმებებს ინვესტორებისა და კრედიტორებისთვის ატარებენ, ობიექტზე ვიზიტებითა და ქართულენოვანი დოკუმენტების გადახედვით. იხილეთ ასევე ჰესის რისკების ჩარჩო.
აფასებთ ენერგეტიკულ აქტივს საქართველოში? დაგვიკავშირდით.
