მზის ენერგია 2026 წელს საქართველოს ენერგეტიკის ყველაზე სწრაფად მზარდი მიმართულებაა. მსხვილი მზის სადგურები ჯერ მცირეა (2025 წლის ბოლოს 10.8 მგვტ ლიცენზირებული სიმძლავრე), თუმცა ნეტ-აღრიცხვის სისტემით უკვე დაახლოებით 93 მგვტ მცირე განახლებადი სადგური მუშაობს, ხოლო 5–50 მგვტ-იანი პროექტები მშენებლობისა და საბანკო დაფინანსების ეტაპზე გადადის. ამ სტატიაში განვიხილავთ ბაზარს, სახურავისა და კომერციული მზის პანელების წესებს, რეალურ გამომუშავებას და იმას, რა უნდა შეამოწმოს ინვესტორმა. მონაცემები მოცემულია 2026 წლის ოქტომბრის მდგომარეობით.
რამდენი მზის ენერგია აქვს საქართველოს?
| სეგმენტი | სიმძლავრე | წყარო |
|---|---|---|
| ლიცენზირებული მზის სადგურები (2025 წლის ბოლო) | 10.8 მგვტ, ყველა დაემატა 2025 წელს | Galt & Taggart, renewables.ge |
| ნეტ-აღრიცხვის მიკროგენერაცია | 93 მგვტ, 1,404 სადგური (თელასი 30 მგვტ, ენერგო-პრო 63 მგვტ) | სემეკის მონაცემები, EBRD GEFF |
| ქარისა და მზის გამომუშავება, 2025 | 84 გვტ.სთ, ეროვნული გენერაციის დაახლოებით 0.5% | renewables.ge |
მზის ენერგიის წილი მიწოდებაში ჯერ მცირეა, მაგრამ ახალი პროექტების უმეტესობა სწორედ ამ სეგმენტში შენდება.
2026 წლის მნიშვნელოვანი პროექტები
| პროექტი | სიმძლავრე | მდებარეობა | სტატუსი |
|---|---|---|---|
| Veli-ს მზის პორტფელი | 52.8 მგვტ (5 ახალი სადგური — 40.6 მგვტ; 5 მოქმედი — 12.2 მგვტ) | კახეთი | EBRD-მა 2026 წლის სექტემბერში 19.6 მლნ დოლარამდე დაამტკიცა (წყარო) |
| First Light, „რუსთავის აზოტი" | 24 მგვტპ საკუთარი მოხმარებისთვის, ბატარეის შესაძლებლობით | რუსთავი | განვითარების ეტაპზე (წყარო) |
| უდაბნოს მზის სადგური | 5 მგვტ AC / 6.4 მგვტპ, დაახლოებით 2.7 მლნ დოლარი | საგარეჯო | დასკვნითი მშენებლობა, ექსპლუატაცია 2026 წლის სექტემბრიდან (წყარო) |
| Mukhiani One (CEP) | 2.5 მგვტ AC (5 × 500 კვტ) | თბილისი | აშენდა 2026 წლის სექტემბერში, ელოდება ქსელთან მიერთებას (ქეისი) |
| Step Energy-ის პორტფელი | 75 მგვტ | სხვადასხვა | დაგეგმილი, ენერგიის შენახვისა და აგროფოტოვოლტაიკის ჩათვლით (წყარო) |
რამდენ ელექტროენერგიას გამოიმუშავებს მზის სადგური საქართველოში?
2026 წლის ორი პროექტი რეალური გამომუშავების კარგ ორიენტირს იძლევა:
კუთრი გამომუშავება ჩვენი გაანგარიშებაა გამოქვეყნებული მონაცემებიდან. აღმოსავლეთ საქართველო (კახეთი, ქვემო ქართლი) უფრო მშრალი და მზიანია, ამიტომ მსხვილი პროექტების უმეტესობა იქ არის. თუმცა თითოეულ ობიექტს საკუთარი რადიაციის კვლევა და P50/P90 შეფასება სჭირდება.
გამომუშავება ქალაქების მიხედვით: PVGIS-ის მონაცემები საქართველოსთვის
ევროკავშირის PVGIS მოდელი (ვერსია 5.3, SARAH3 სატელიტური მონაცემები 2005–2023 წლებისთვის) 16 ლოკაციისთვის ერთნაირი სტანდარტული დაშვებებით გამოვიყენეთ: 1 კვტპ კრისტალური პანელი, ოპტიმალური ფიქსირებული დახრით (35–37°) და 14%-იანი სისტემური დანაკარგით. შედეგი არის მოსალოდნელი წლიური გამომუშავება 1 კვტპ-ზე, კონკრეტული პროექტის დიზაინამდე (წყარო).
| ლოკაცია | რეგიონი | წლიური გამომუშავება (კვტ.სთ 1 კვტპ-ზე) | იანვარი (კვტ.სთ) | ივლისი (კვტ.სთ) |
|---|---|---|---|---|
| გორი | შიდა ქართლი | 1,349 | 80 | 144 |
| ახალქალაქი | სამცხე-ჯავახეთი | 1,326 | 69 | 146 |
| საგარეჯო | კახეთი | 1,322 | 78 | 144 |
| რუსთავი | ქვემო ქართლი | 1,305 | 76 | 140 |
| უდაბნო | კახეთი | 1,301 | 76 | 139 |
| მარნეული | ქვემო ქართლი | 1,300 | 77 | 139 |
| ახალციხე | სამცხე-ჯავახეთი | 1,288 | 80 | 132 |
| თბილისი | თბილისი | 1,279 | 73 | 139 |
| გურჯაანი | კახეთი | 1,265 | 69 | 140 |
| დედოფლისწყარო | კახეთი | 1,241 | 68 | 136 |
| თელავი | კახეთი | 1,224 | 76 | 131 |
| ქუთაისი | იმერეთი | 1,217 | 67 | 126 |
| ზუგდიდი | სამეგრელო | 1,200 | 64 | 124 |
| ფოთი | სამეგრელო | 1,198 | 62 | 125 |
| წალკა | ქვემო ქართლი | 1,187 | 78 | 125 |
| ბათუმი | აჭარა | 1,105 | 64 | 109 |
რას აჩვენებს მონაცემები:
- საუკეთესო ადგილები ცენტრალურ და აღმოსავლეთ საქართველოშია, დაახლოებით 1,300–1,350 კვტ.სთ 1 კვტპ-ზე: შიდა ქართლი (გორი), კახეთი (საგარეჯო, უდაბნო), ქვემო ქართლი (რუსთავი, მარნეული) და ჯავახეთის პლატო. გორი კახეთს არ ჩამოუვარდება.
- შავი ზღვის სანაპიროზე გამომუშავება 10–15%-ით დაბალია — დაახლოებით 1,100–1,200 კვტ.სთ 1 კვტპ-ზე.
- ზამთრის გამომუშავება ზაფხულისაზე დაახლოებით ორჯერ ნაკლებია. სადგური იანვარში 1 კვტპ-ზე დაახლოებით 65–80 კვტ.სთ-ს გამოიმუშავებს, ივლისში კი 125–145-ს, რაც მნიშვნელოვანია ზამთარში მეტი მოხმარების მქონე მყიდველებისა და CfD შემოსავლისთვის.
- ეს ფრთხილი შეფასებაა. 14%-ის ნაცვლად 10%-იანი დანაკარგით მოდელი თბილისში დაახლოებით 1,340 კვტ.სთ-ს იძლევა 1 კვტპ-ზე, გორში კი 1,410-ს; ორმხრივი პანელებითა და ტრეკერებით სადგურები კიდევ მეტს აღწევენ — ასე აცხადებს უდაბნო დაახლოებით 1,560-ს. რეალური პროექტისთვის მოდელი საბანკო დონის P50/P90 შეფასებით უნდა ჩანაცვლდეს.
მზის პანელები სახურავზე და ბიზნესისთვის: ნეტ-აღრიცხვა და ნეტ-ბილინგი
მცირე განახლებადი სადგურები გამანაწილებელ ქსელს მიკროგენერაციის სახით უერთდება. წესები იცვლება:
- ნეტ-აღრიცხვა მფლობელს გაცემული და მოხმარებული კვტ.სთ-ის ურთიერთგაქვითვის საშუალებას აძლევდა. ენერგო-პროს ზონაში (რეგიონების უმეტესობა) კვოტა ამოწურულია, თბილისში (თელასი) ზოგიერთ ობიექტს ჯერ კიდევ შეუძლია განაცხადის შეტანა (წყარო). 2027 წლის 1 იანვრამდე მიერთებული სადგურები მას 2033 წლამდე ინარჩუნებენ; იხ. ჩვენი სტატია ნეტო აღრიცხვაზე.
- ნეტ-ბილინგი ქსელში გაცემულ ელექტროენერგიას ფულით, დაახლოებით საბითუმო ფასად — 6–10 თეთრი კვტ.სთ-ზე — ანაზღაურებს, ხოლო ქსელიდან შეძენილი ელექტროენერგია ბიზნესს დაახლოებით 35 თეთრი უჯდება (წყარო).
- 2025 წლის მაისის საკანონმდებლო ცვლილებები: 100 კვტ-ზე ნაკლები ახალი სისტემები, რომლებიც 2027 წლის 1 იანვრიდან მიუერთდება, ყოველთვიურ ნეტ-ბილინგზე გადავა და მოსაკრებლების შეღავათებს დაკარგავს; 2027 წლამდე მიერთებული სისტემები არსებულ პირობებს 2033 წლის 1 იანვრამდე ინარჩუნებს (წყარო).
რას ნიშნავს ეს: საკუთარ თავზე მოხმარებული კვტ.სთ სამიდან ექვსჯერ მეტად ფასობს, ვიდრე ქსელში გაცემული. საუკეთესო კომერციული პროექტები ობიექტის დღის დატვირთვაზეა მორგებული, ხოლო საღამოს მოხმარებისთვის ბატარეები მიმზიდველი ხდება.
საილუსტრაციო მაგალითი
100 კვტპ სახურავის სისტემა აღმოსავლეთ საქართველოში, დაახლოებით 1,500 კვტ.სთ/კვტპ გამომუშავებით, წელიწადში დაახლოებით 150 მგვტ.სთ-ს აწარმოებს. თუ 80% ადგილზე მოიხმარება 0.35 ლარად კვტ.სთ-ზე, წლიური დანაზოგი დაახლოებით 42,000 ლარია; დარჩენილი 20%-ის გაცემა დაახლოებით 0.08 ლარად მხოლოდ 2,400 ლარს დაამატებს. ეს მხოლოდ ილუსტრაციაა: შეამოწმეთ თქვენი ტარიფი, მოხმარების პროფილი და მონტაჟის ღირებულება.
მსხვილი მზის სადგურები: აუქციონები და დაფინანსება
დიდი სადგურები ელექტროენერგიას განახლებადი ენერგიის აუქციონებით ან ორმხრივი ხელშეკრულებებით ყიდის. პირველ აუქციონზე (2023) 27 გამარჯვებულიდან 10 მზის პროექტი იყო (წყარო); მეორე აუქციონმა მზისთვის 195 მგვტ შესთავაზა, მათ შორის 70 მგვტ ენერგიის შენახვის მქონე პროექტებისთვის (წყარო). მხარდაჭერის მექანიზმის შესახებ იხილეთ ჩვენი სტატია ელექტროენერგიის ბაზრის ლიბერალიზაციისა და CfD აუქციონების შესახებ.
განვითარების ბანკები აქტიურად მონაწილეობენ: EBRD-ის დაფინანსება Veli-სთვის და ადგილობრივი ბანკების (მაგ. TBC) მიერ დაფინანსებული პროექტები, როგორიცაა უდაბნო, აჩვენებს, რომ 5–50 მგვტ-იანი მზის პორტფელები დღეს საბანკო დაფინანსებისთვის ვარგისია. თიბისი ბანკმა ჩვენი 2.5 მგვტ სადგურიც დააფინანსა თბილისში; რეალური ხარჯები იხილეთ Mukhiani One-ის ქეისში.
რა უნდა შეამოწმოს ინვესტორმა
- რადიაცია და გამომუშავება: დამოუკიდებელი P50/P90 შეფასება, დაჩრდილვისა და დაბინძურების დანაკარგები, დეგრადაცია.
- ქსელის გამტარუნარიანობა: მიერთების წერტილის სიმძლავრე და ქსელის გაძლიერების ხარჯი.
- გაყიდვა: აუქციონის პირობები, PPA-ის ვადა და ვალუტა, ან საკუთარი მოხმარების წილი.
- შეზღუდვები: მზის პიკი გაზაფხულსა და ზაფხულში შუადღეს მოდის, როცა ჰესების გამომუშავებაც მაღალია.
- მიწა და ნებართვები: საკუთრების უფლება, საჭიროების შემთხვევაში სასოფლო-სამეურნეო მიწის დანიშნულების შეცვლა, სკრინინგის გადაწყვეტილება.
- აღჭურვილობა და EPC: მოდულებისა და ინვერტორების გარანტია, დაცვისა და გამანაწილებელი მოწყობილობების ხარისხი, მომსახურების პირობები.
ამ საკითხებს მოიცავს ჩვენი ტექნიკური დიუ დილიჯენსი; იხილეთ ასევე ჩვენი სტატიები ენერგიის შენახვის, ქარის ელექტროსადგურების და დიუ დილიჯენსის ჩეკლისტის შესახებ.
განიხილავთ მზის პროექტს ან პორტფელს საქართველოში? დაგვიკავშირდით.
