ჰიდროენერგეტიკა საქართველოს ენერგოსისტემის საყრდენია. 2025 წლის ბოლოს ქვეყანაში დადგმული 4,675 მგვტ სიმძლავრიდან 3,489 მგვტ ჰესებზე მოდიოდა, ხოლო წლის განმავლობაში გამომუშავებული 13.8 ტვტ.სთ ელექტროენერგიიდან დაახლოებით 11 ტვტ.სთ, ანუ 80%, ჰესებმა გამოიმუშავა (წყარო). ამ წარმოების უდიდესი ნაწილი ათიოდე დიდ სადგურზე მოდის. ქვემოთ მოცემულია თითოეული მათგანის სიმძლავრე, მდინარე, ექსპლუატაციაში შესვლის წელი და მფლობელი, 2026 წლის ოქტომბრის მდგომარეობით.
საქართველოს უდიდესი ჰესები
| # | ჰესი | სიმძლავრე | მდინარე / რეგიონი | ექსპლუატაციაში | მფლობელი |
|---|---|---|---|---|---|
| 1 | ენგურჰესი | 1,300 მგვტ | ენგური, სამეგრელო / აფხაზეთი | 1978 | შპს „ენგურჰესი“, სახელმწიფო |
| 2 | ვარდნილჰესების კასკადი | 220 მგვტ (მთავარი სადგური) | ენგური, გალის რაიონი | 1970 | შპს „ვარდნილჰესების კასკადი“, ენგურჰესის შვილობილი კომპანია |
| 3 | ვარციხეჰესების კასკადი | 184 მგვტ (4 × 46 მგვტ) | რიონი, იმერეთი | 1976–1987 | „ჯორჯიან მანგანეზი“ (წყარო) |
| 4 | შუახევჰესი | 179 მგვტ | აჭარისწყალი, აჭარა | 2017 | „აჭარისწყალი ჯორჯია“: Clean Energy Invest და Tata Power, IFC-ის მონაწილეობით (წყარო) |
| 5 | ჟინვალჰესი | 130 მგვტ | არაგვი, მცხეთა-მთიანეთი | 1986 | „ჯორჯიან გლობალ იუთილითიზი“, FCC Aqualia-ს საკუთრება (წყარო) |
| 6 | ლაჯანურჰესი | 113.7 მგვტ | ლაჯანური, რაჭა-ლეჩხუმი | 1960 | „ენერგო-პრო ჯორჯია“ (წყარო) |
| 7 | ხრამჰესი I | 112.8 მგვტ | ხრამი, ქვემო ქართლი | 1947 | Gardabani Holdings B.V., ირიბად „ინტერ რაო“ (წყარო) |
| 8 | ხრამჰესი II | 110 მგვტ | ხრამი, ქვემო ქართლი | 1963 | Gardabani Holdings B.V., ირიბად „ინტერ რაო“ |
| 9 | დარიალჰესი | 108 მგვტ | თერგი, ყაზბეგი | 2017 | სს „დარიალი ენერჯი“ (წყარო) |
| 10 | ფარავანჰესი | 87 მგვტ | ფარავანი, სამცხე-ჯავახეთი | 2014 | „ჯორჯია ურბან ენერჯი“: Anadolu Group 90%, EBRD 10% (წყარო) |
| 11 | ძევრულჰესი | 80 მგვტ | ტყიბულის წყალსაცავი, იმერეთი | 1956 | „ენერგო-პრო ჯორჯია“ (წყარო) |
| 12 | გუმათჰესების კასკადი | 66.8 მგვტ | რიონი, იმერეთი | 1950-იანი | „ენერგო-პრო ჯორჯია“ |
სიმძლავრეები აღებულია სადგურების მფლობელების მონაცემებიდან და ელექტროსადგურების ეროვნული სიიდან (წყარო)). მფლობელები დროთა განმავლობაში იცვლება, ამიტომ გარიგებამდე აუცილებლად გადაამოწმეთ მიმდინარე რეესტრი.
რამდენს გამოიმუშავებს თითოეული ჰესი
სიმძლავრე სურათის მხოლოდ ნახევარია. მდინარის ჩამონადენზე მომუშავე (დერივაციული) ჰესები ენერგიის უმეტესობას გაზაფხულსა და ზაფხულში გამოიმუშავებენ, წყალსაცავიან ჰესებს კი წყლის ზამთრისთვის შენახვა შეუძლიათ. საშუალო წლიური გამომუშავება, 2012–2020 (წყარო)):
| ჰესი | საშუალო გამომუშავება | ტიპი |
|---|---|---|
| ენგურჰესი | დაახლ. 3,400 გვტ.სთ (2025 წელს 4,036 გვტ.სთ, წყარო) | წყალსაცავიანი |
| ვარციხის კასკადი | დაახლ. 810 გვტ.სთ | ჩამონადენზე მომუშავე |
| ვარდნილის კასკადი | დაახლ. 650 გვტ.სთ | ენგურჰესის ქვემოთ |
| ლაჯანურჰესი | დაახლ. 390 გვტ.სთ | სეზონური რეგულირებით |
| ჟინვალჰესი | დაახლ. 320 გვტ.სთ | წყალსაცავიანი |
| ხრამჰესი II | დაახლ. 310 გვტ.სთ | წყალსაცავიანი კასკადი |
| გუმათის კასკადი | დაახლ. 305 გვტ.სთ | ჩამონადენზე მომუშავე |
| დარიალჰესი | საპროექტო დაახლ. 510 გვტ.სთ | ჩამონადენზე მომუშავე |
| ფარავანჰესი | საპროექტო დაახლ. 450 გვტ.სთ | ჩამონადენზე მომუშავე |
| შუახევჰესი | საპროექტო დაახლ. 450 გვტ.სთ | ჩამონადენზე მომუშავე |
მარტო ენგურჰესი საქართველოში წარმოებული ელექტროენერგიის თითქმის მესამედს იძლევა. კაშხლის, აფხაზეთის მომარაგებისა და რეაბილიტაციის შესახებ წაიკითხეთ ჩვენი სტატია ენგურჰესზე.
ვის ეკუთვნის საქართველოს ჰესები
- სახელმწიფო. ენგურჰესი და ვარდნილჰესების კასკადი, ქვეყანაში უდიდესი მარეგულირებელი სიმძლავრე.
- „ენერგო-პრო ჯორჯია“. უდიდესი კერძო მფლობელი: ლაჯანურჰესი, ძევრულჰესი, შაორჰესი, გუმათჰესი, რიონჰესი, ზაჰესი, ჩითახევჰესი, ორთაჭალჰესი, აწჰესი და სხვა სადგურები (წყარო).
- სტრატეგიული და ინდუსტრიული მფლობელები. „ჯორჯიან მანგანეზი“ (ვარციხე), FCC Aqualia „ჯორჯიან გლობალ იუთილითიზის“ მეშვეობით (ჟინვალჰესი და მცირე ჰესები, ჯამში 149 მგვტ) და „ინტერ რაო“ Gardabani Holdings-ის მეშვეობით (ხრამჰესი I და II). ევროკავშირმა 2026 წლის ივლისში „ინტერ რაო“ სანქციების სიაში შეიყვანა, რამაც შეიძლება გავლენა იქონიოს მის ქართულ შვილობილ კომპანიებთან დაკავშირებულ გარიგებებზე (წყარო).
- საპროექტო დაფინანსებით აშენებული ჰესები. შუახევი, დარიალი და ფარავანი 2013 წლის შემდეგ აშენდა EBRD-ის, ADB-ის ან IFC-ის დაფინანსებით.
- ასობით მცირე ჰესი. 13 მგვტ-მდე სიმძლავრის სადგურები, რომელთა დიდი ნაწილი გარანტირებული შესყიდვის ხელშეკრულებებით აშენდა, კერძო ბაზრის მნიშვნელოვან ნაწილს ქმნის.
დაგეგმილი პროექტები
უდიდესი დაგეგმილი სადგურია ნენსკრაჰესი სვანეთში, საპროექტო სიმძლავრით 280 მგვტ და წლიური გამომუშავებით დაახლოებით 1,200 გვტ.სთ (წყარო). პროექტი წლებია ჭიანურდება. ახალი ჰესები ახლა სახელმწიფო აუქციონებზე 15-წლიანი სხვაობის კონტრაქტებისთვის (CfD) ეჯიბრებიან ერთმანეთს; იხილეთ, როგორ მუშაობს CfD აუქციონები.
რას ნიშნავს ეს ინვესტორებისთვის
- დიდი ჰესები იშვიათად იყიდება. უდიდესი სადგურები სახელმწიფოს ან გრძელვადიან სტრატეგიულ მფლობელებს ეკუთვნით. გარიგებები ძირითადად 5–100 მგვტ სეგმენტში ხდება. იხილეთ ჩვენი გზამკვლევი ინსტიტუციური ინვესტორებისთვის და ჰესის შეძენისას დიუ დილიჯენსის სტრუქტურა.
- ზამთარი სუსტი სეზონია. ზამთარში დერივაციული ჰესების გამომუშავება მკვეთრად ეცემა და საქართველო ელექტროენერგიას აიმპორტებს. სწორედ ამიტომ ავსებს ჰიდროსისტემას მზის ენერგია, რომელიც გაზაფხულსა და შემოდგომაზე კარგად მუშაობს, და ენერგიის შენახვის სისტემები. წაიკითხეთ მზის ენერგია საქართველოში და ჩვენი მიმოხილვა განახლებად ენერგიაზე.
- მფლობელობა და სანქციები მნიშვნელოვანია. გადაამოწმეთ ყველა კონტრაჰენტის საბოლოო მფლობელი, მათ შორის ქსელისა და ელექტროენერგიის მყიდველი კომპანიების.
Caucasus Energy Partners ინვესტორებს ურჩევს ჰესებისა და მზის სადგურების შეძენაში და ატარებს ტექნიკურ დიუ დილიჯენსს. დაგვიკავშირდით პროექტის განსახილველად.
