ენგურჰესი საქართველოს უდიდესი ელექტროსადგურია: 1,300 მგვტ სიმძლავრე და 271.5 მეტრი სიმაღლის ბეტონის თაღოვანი კაშხალი, რომელიც მსოფლიოში ერთ-ერთი ყველაზე მაღალია. 2025 წელს ენგურჰესმა 4,036 გვტ.სთ ელექტროენერგია გამოიმუშავა — საქართველოში წარმოებული ელექტროენერგიის დაახლოებით 29%, ხოლო ამ გამომუშავების 44% უსასყიდლოდ აფხაზეთს მიეწოდა. ამ სტატიაში განვიხილავთ ენგურის ჰესის მთავარ ფაქტებს, გამომუშავების განაწილებას, სარეაბილიტაციო პროგრამას და მის მნიშვნელობას ინვესტორებისთვის. მონაცემები მოცემულია 2026 წლის ოქტომბრის მდგომარეობით.
ენგურჰესი მოკლედ
| პარამეტრი | მნიშვნელობა |
|---|---|
| დადგმული სიმძლავრე | 1,300 მგვტ (წყარო) |
| გამომუშავება 2025 წელს | 4,036 გვტ.სთ (წყარო) |
| კაშხალი | ბეტონის თაღოვანი, 271.5 მ სიმაღლე, ქიმის სიგრძე 605 მ (წყარო) |
| ჯვრის წყალსაცავი | სრული მოცულობა 1,110 მლნ მ³, სასარგებლო — 676 მლნ მ³ (წყარო) |
| საანგარიშო დაწნევა / ხარჯი | 325 მ / 450 მ³ წამში |
| სადერივაციო გვირაბი | 15 კმ სიგრძე, 9.5 მ დიამეტრი |
| პირველი ელექტროენერგია | 1978 წელი; დასრულდა 1987 წელს (წყარო) |
| მფლობელი და ოპერატორი | შპს „ენგურჰესი", 100% ეკონომიკისა და მდგრადი განვითარების სამინისტროს საკუთრებაში |
სად მდებარეობს ენგურის კაშხალი?
თაღოვანი კაშხალი მდინარე ენგურზე, ჯვართან, წალენჯიხის მუნიციპალიტეტში მდებარეობს, საქართველოს მიერ კონტროლირებად ტერიტორიაზე. წყალი 15-კილომეტრიანი დაწნევითი გვირაბით მიედინება აფხაზეთის გალის რაიონში მდებარე ძალოვან კვანძამდე, სადაც აგრეგატები და მართვის პულტია განთავსებული (წყარო). შემდეგ წყალი ვარდნილის კასკადს კვებავს და შავ ზღვაში ჩაედინება.
ამ განლაგების გამო ენგურჰესი ერთადერთი მსხვილი ობიექტია, სადაც ქართველი და აფხაზი თანამშრომლები ყოველდღიურად ერთად მუშაობენ.
საქართველოს ელექტროენერგიის რა წილს აწარმოებს ენგურჰესი?
2025 წელს საქართველოში 13.8 ტვტ.სთ ელექტროენერგია გამომუშავდა (წყარო). ენგურჰესის 4,036 გვტ.სთ ამის დაახლოებით 29%-ია, ხოლო EBRD-ის შეფასებით ენგური–ვარდნილის კომპლექსი ქვეყნის ელექტროენერგიის მოთხოვნის დაახლოებით 30%-ს ფარავს (წყარო).
წყალსაცავი სეზონური რეგულირების საშუალებას იძლევა, ამიტომ ენგურჰესი საქართველოს მთავარი ინსტრუმენტია ზაფხულის წყლის ზამთრისთვის შესანახად, როცა მდინარეების ხარჯი მცირდება და სისტემა თბოსადგურებსა და იმპორტზე გადადის.
აფხაზეთთან შეთანხმება
1990-იანი წლებიდან არსებული დაუწერელი შეთანხმებით ენგურჰესის გამომუშავების 40% აფხაზეთს, ხოლო 60% დანარჩენ საქართველოს ეკუთვნის (წყარო). პრაქტიკაში ეს წილი უფრო მაღალია:
- 2025 წელს აფხაზეთმა 1,762 გვტ.სთ მიიღო — გამომუშავების დაახლოებით 44%, რაც „ენგურჰესისთვის" 76.7 მილიონი ლარის მიუღებელ შემოსავალს ნიშნავს (წყარო).
- 2016 წლიდან დაწყებულმა უკონტროლო კრიპტომაინინგმა აფხაზეთში მოხმარება მკვეთრად გაზარდა; ახლა მაინინგი იქ აკრძალულია და რეგიონის წლიური დეფიციტი 600–700 მლნ კვტ.სთ-მდე შემცირდა, სამი წლის წინანდელი 1.1–1.2 მლრდ კვტ.სთ-დან (წყარო).
- 2026 წლის 1 აპრილიდან აფხაზეთი სრულად ენგურჰესიდან მარაგდება; წინა წლებში ზამთრის დეფიციტს რუსეთიდან მიწოდება ფარავდა.
დანარჩენი საქართველოსთვის აფხაზეთში მოხმარებული ყოველი დამატებითი გვტ.სთ თბოგენერაციით ან იმპორტით უნდა ჩანაცვლდეს, რაც ზამთარში შიდა ბაზარს ამძიმებს.
რეაბილიტაცია: ავარიული მდგომარეობიდან 2027 წლის დასრულებამდე
1994 წელს Hydro-Québec-ის ინჟინრებმა სადგური „იშვიათად ავარიულ მდგომარეობაში" დაახასიათეს (წყარო). რეაბილიტაცია 2003 წლიდან ეტაპობრივად მიმდინარეობს (წყარო):
| პერიოდი | სამუშაოები |
|---|---|
| 2003–2009 | I ეტაპი: სამი აგრეგატის რეაბილიტაცია; კაშხლისა და სადერივაციო გვირაბის შეკეთება (2006) |
| 2009–2015 | II–III ეტაპები დასრულდა |
| 2016–2021 | IV ეტაპის სამუშაოები |
| 2024–2027 | დასკვნითი ეტაპი: სეისმური და კონსტრუქციული უსაფრთხოება, სადერივაციო გვირაბი, ახალი ელექტრო და ჰიდრომექანიკური მოწყობილობები, კაშხლის მონიტორინგის გზები |
EBRD 1998 წლიდან მონაწილეობს პროექტში და დონორებთან ერთად 205 მილიონი ევრო გამოყო. 2024 წლის თებერვალში ბანკმა დამატებით 28 მილიონი ევროს სესხი და ევროკავშირის 7.05 მილიონი ევროს გრანტი გამოყო კაშხლის მდგრადობის, გვირაბისა და დაწნევითი მილსადენის შეკეთების, სადერივაციო გვირაბში დანაკარგების შემცირებისა და თევზსავალის მოსაწყობად (წყარო). დასრულების შემდეგ ოპერატორის შეფასებით 15–20 წლის განმავლობაში კაპიტალური რემონტი აღარ დასჭირდება.
2026 წლის აპრილში ეკონომიკის მინისტრმა კომპანიაში მიმდინარე ოპერაციულ და მენეჯმენტის რეფორმას „რთული, მაგრამ აუცილებელი" უწოდა (წყარო).
რა იგეგმება მდინარე ენგურზე
- ახალი ენგურჰესი. 2026 წლის ივლისში მთავრობამ ახალი ენგურჰესის კონცეფცია საჯარო-კერძო თანამშრომლობის პოტენციურ პროექტად დაამტკიცა და სრული ტექნიკურ-ეკონომიკური შესწავლის შეთანხმებაც მოიწონა (წყარო). სიმძლავრე და ღირებულება ჯერ გამოქვეყნებული არ არის.
- ზემო ენგური. მდინარის ზემო წელზე დამატებითი პროექტებიც განიხილება, მაგალითად დიზის ჰესი.
რას ნიშნავს ენგურჰესი ინვესტორებისთვის
- ზამთარი დეფიციტური სეზონია. ენგურის წყალსაცავი საქართველოს მთავარი სეზონური რეზერვია, მისი სულ უფრო დიდი წილი კი აფხაზეთში მოიხმარება. ზამთარში მომუშავე პროექტები (ქარი, ენერგიის შენახვა, მოქნილი ჰიდრო) წლიურ გამომუშავებაზე მეტად ფასობს. იხილეთ ჩვენი სტატია ქარის ელექტროსადგურების შესახებ საქართველოში.
- ჰიდროლოგია მთელ ბაზარს განსაზღვრავს. მშრალ წლებში ენგურზე გამომუშავების კლება იმპორტსა და ფასებს ზრდის; ნებისმიერ ჰიდრო ინვესტიციას გრძელვადიანი ხარჯის მონაცემები და ჰიდროლოგიური რისკის ანალიზი სჭირდება — იხილეთ ჩვენი რისკის ჩარჩო.
- მსხვილი ჰიდრო სახელმწიფოს ხელშია, საშუალო — ღიაა. ენგურჰესი სახელმწიფო საკუთრებაში რჩება, თუმცა 5–100 მგვტ-იანი სეგმენტი კერძო მყიდველებისა და დეველოპერებისთვის ღიაა. ასეთი გარიგებების შესახებ იხილეთ ჩვენი გზამკვლევი ინსტიტუციური ინვესტორებისთვის.
განიხილავთ ჰიდროენერგეტიკულ აქტივს საქართველოში? დაგვიკავშირდით გარიგების მოძიების ან ტექნიკური დიუ დილიჯენსის თაობაზე.