მზის ელექტროენერგიის მიყიდვა ბიზნესისთვის: ჯგუფური ნეტო აღრიცხვა და PPA ხელშეკრულებები

მზის ელექტროსადგური საქართველოში ყველაზე მეტს მაშინ გამოიმუშავებს, როცა მისი ენერგია ანაცვლებს იმ ელექტროენერგიას, რომელსაც ბიზნესი სხვა შემთხვევაში საცალო ტარიფით იყიდდა. კომპანიებისთვის მზის ელექტროენერგიის მიყიდვის ოთხი გზა არსებობს: ადგილზე მიწოდება, ჯგუფური ნეტო აღრიცხვა 500 კვტ-მდე სადგურებისთვის, პირდაპირი ხელშეკრულება საბითუმო ბაზრის გავლით, ან ბაზარზე გაყიდვა ფინანსურ ხელშეკრულებასთან ერთად. ამ სტატიაში აგიხსნით, როგორ მუშაობს თითოეული გზა, რა ღირს ენერგია და რა უნდა ჩაიწეროს ხელშეკრულებაში. წესები და ფასები მოცემულია 2026 წლის ოქტომბრის მდგომარეობით.

ბიზნესისთვის მზის ენერგიის მიყიდვის ოთხი გზა

1. ადგილზე მიწოდება

ყველაზე მარტივი გზა: სადგური მყიდველის სახურავზე ან შენობის გვერდით დგას და მყიდველი ენერგიას პირდაპირ მოიხმარს. სემეკის წესების მიხედვით, სადგური შეიძლება მომხმარებლის საკუთრებაში იყოს, იჯარით აღებული ან სხვა ხელშეკრულებით ფლობილი (წყარო). ეს ინვესტორს საშუალებას აძლევს, სადგური თავად ფლობდეს და ბიზნესს ფიქსირებული ყოველთვიური გადასახადით გადასცეს იჯარით, ან გამომუშავებული კვტ.სთ-ის მიხედვით მიიღოს ანაზღაურება.

ადგილზე მოხმარებული ყოველი კვტ.სთ ქსელიდან ნაყიდ კვტ.სთ-ს ანაცვლებს. თბილისში მცირე ბიზნესისთვის ეს 2026 წლის ივლისიდან 2027 წლის იანვრამდე 35.261 თეთრი ღირს კვტ.სთ-ზე, დღგ-ს ჩათვლით (წყარო). ყველა მომხმარებელთა ჯგუფის ტარიფი იხილეთ ჩვენს სტატიაში ელექტროენერგიის ტარიფებზე.

2. ჯგუფური და დისტანციური ნეტო აღრიცხვა (500 კვტ-მდე)

საქართველოში რამდენიმე ბიზნესისთვის მზის ენერგიის მიყიდვის ყველაზე გავრცელებული გზა სწორედ ესაა. 500 კვტ-მდე მიკროსიმძლავრის სადგურს შეუძლია მომხმარებელთა ჯგუფს მოემსახუროს, ამასთან სადგური და მომხმარებლები ერთ მისამართზე არ უნდა იყვნენ, თუ ისინი ერთსა და იმავე გამანაწილებელ ქსელზე არიან მიერთებული: თბილისში „თელასი“, რეგიონებში „ენერგო-პრო ჯორჯია“ (წყარო). ჯგუფის თითოეულ წევრს საკუთარი ორმხრივი ან ჭკვიანი მრიცხველი აქვს, ხოლო გამომუშავება თანაბრად ნაწილდება, თუ წევრები სხვაგვარად არ შეთანხმდნენ.

პრაქტიკაში ინვესტორი 500 კვტ-იან სადგურს უფრო იაფ მიწაზე აშენებს, ერთ ან რამდენიმე კომპანიასთან აფორმებს ხელშეკრულებას, გამანაწილებელი კომპანია კი თითოეული კომპანიის ანგარიშზე მისი წილი გამომუშავების ჩათვლას ახდენს. ბიზნესი ინვესტორს ჩათვლილი კვტ.სთ-ების საფასურს უხდის, ჩვეულებრივ იმ ტარიფზე ნაკლებ ფასად, რომელსაც სხვა შემთხვევაში გადაიხდიდა. ჩვენი 2.5 მგვტ-იანი პორტფელი თბილისში სწორედ ამ მოდელისთვის აშენებული ხუთი 500 კვტ-იანი სადგურია.

2027 წლის ვადა. 2027 წლის 1 იანვრამდე მიერთებული სადგურები ნეტო აღრიცხვას 2033 წლის 1 იანვრამდე ინარჩუნებენ. მოგვიანებით მიერთებული სადგურები ნეტო დარიცხვაზე გადადიან, სადაც ქსელში გაცემული ენერგია სემეკის მიერ დადგენილი განაკვეთით ანაზღაურდება და მყიდველის მოხმარებას კვტ.სთ-ით აღარ ფარავს (წყარო). დეტალები იხილეთ ჩვენს სტატიაში ნეტო აღრიცხვაზე.

3. პირდაპირი ხელშეკრულებები საბითუმო ბაზრის გავლით

დიდი სადგურები ენერგიას საბითუმო ბაზრის გავლით ყიდიან. საქართველოს ბაზრის წესები პირდაპირ ხელშეკრულებას ითვალისწინებს: ეს არის მყიდველსა და გამყიდველს შორის ორმხრივი შეთანხმება, რომელიც ადგენს მოცულობას, ფასს, ვადას და სხვა პირობებს. ორივე მხარე საბითუმო ბაზრის კვალიფიციური მონაწილე უნდა იყოს, ხელშეკრულება კი ბაზრის ოპერატორთან, ესკოსთან, და დისპეტჩერიზაციის ლიცენზიატთან რეგისტრირდება (წყარო).

რა უნდა გაითვალისწინოთ:

• მყიდველს ვაჭრობის უფლება უნდა ჰქონდეს. მსხვილი მომხმარებლები უკვე საბითუმო ბაზრის მონაწილეები არიან: თვეში 0.4 გვტ.სთ-ზე მეტის მომხმარებელი კომპანიები პირდაპირ მომხმარებლად უნდა დარეგისტრირდნენ, ხოლო კრიტერიუმის გადახედვა მეტი კომპანიის ჩასართავად იგეგმებოდა (წყარო). მცირე ბიზნესი, ჩვეულებრივ, ლიცენზირებული მიმწოდებლის ან მოვაჭრის მეშვეობით ყიდულობს, რომელიც პირდაპირ ხელშეკრულებას თავად აფორმებს.
• მზის გამომუშავება თანაბარი არ არის. სახელშეკრულებო და ფაქტობრივ მოცულობას შორის სხვაობა საბალანსო ელექტროენერგიად ანგარიშსწორდება. 2026 წლის აგვისტოში საბალანსო ფასი 16.90 თეთრი იყო კვტ.სთ-ზე (წყარო).
• ორიენტირი დღით ადრე ბაზარია. 2024 წლის ივლისიდან GENEX საათობრივ დღით ადრე ბაზარს მართავს (წყარო), რაც ორივე მხარეს ფასისა და ინდექსაციისთვის გამჭვირვალე ორიენტირს აძლევს. იხილეთ, როგორ მუშაობს საქართველოს ელექტროენერგიის ბაზარი.

4. ბაზარზე გაყიდვა ფინანსურ ხელშეკრულებასთან ერთად

დიდ სადგურს შეუძლია მთელი გამომუშავება დღით ადრე ბაზარზე გაყიდოს და კორპორატიულ მყიდველთან ცალკე ფინანსური ხელშეკრულება გააფორმოს, რათა ორივე მხარემ ფასი ფიზიკური მიწოდების გარეშე დააფიქსიროს. აუქციონებზე გაცემული სახელმწიფო სხვაობის კონტრაქტებიც (CfD) იმავე პრინციპით მუშაობს. ეს გზა რამდენიმემეგავატიან სადგურებსა და მაღალი საკრედიტო რეიტინგის მყიდველებს შეეფერება; იხილეთ ჩვენი მზის ელექტროსადგურის განვითარების გზამკვლევი.

რა ღირს ენერგია: მაგალითი

საცალო და საბითუმო ღირებულებას შორის სხვაობის გამო, ბიზნესისთვის ნეტო აღრიცხვით მიყიდვა ბევრად სწრაფად ანაზღაურდება, ვიდრე ბაზარზე გაყიდვა. თუ ბიზნესი ანგარიშზე 15–20%-ს ზოგავს, ინვესტორი მაინც საბითუმო ფასზე გაცილებით მეტს იღებს კვტ.სთ-ზე. ეს საილუსტრაციო ციფრებია; რეალური ფასი მყიდველის ტარიფის ჯგუფზე, დღგ-ს სტატუსსა და იმ დროის საბაზრო ფასზეა დამოკიდებული.

ხელშეკრულების საკონტროლო სია

1. ფასი. ფიქსირებული თეთრი კვტ.სთ-ზე, ფასდაკლება რეგულირებულ ტარიფზე ან ფიქსირებული საიჯარო გადასახადი. შეთანხმდით, როგორ შეიცვლება ფასი, როცა სემეკი ტარიფს ცვლის.
2. ვადა. მიუსადაგეთ ნეტო აღრიცხვის პერიოდს (2027 წლამდე მიერთებული სადგურებისთვის 2033 წლამდე) და სესხის ვადას.
3. მოცულობა და განაწილება. ჯგუფის თითოეული წევრის წილი გამომუშავებაში და რა ხდება, თუ წევრი ჯგუფს ტოვებს.
4. ანგარიშსწორება. ვინ იღებს მრიცხველის ჩვენებებს, როდის გამოიწერება ინვოისები და როგორ ხდება მაისიდან მაისამდე წლიური გადაანგარიშება.
5. საკრედიტო უზრუნველყოფა. გარანტიები ან დეპოზიტები, განსაკუთრებით სუსტი საკრედიტო მდგომარეობის მყიდველებისთვის.
6. კანონმდებლობის ცვლილება. რა ხდება, თუ წესები შეიცვლება, როგორც ეს ახალი მიერთებებისთვის 2027 წლის 1 იანვრიდან მოხდება.
7. გასვლა. შეწყვეტის უფლებები, ახალ მფლობელზე გადაცემა და მყიდველის უფლება, სადგური შეიძინოს.

ხშირად დასმული კითხვები

შეუძლია თუ არა მზის სადგურს საქართველოში ელექტროენერგია პირდაპირ კომპანიას მიჰყიდოს? დიახ. 500 კვტ-მდე სადგურებს შეუძლიათ კომპანიებს ჯგუფური ან დისტანციური ნეტო აღრიცხვით მიაწოდონ ენერგია, ხოლო დიდ სადგურებს შეუძლიათ ესკოში რეგისტრირებული პირდაპირი ხელშეკრულება გააფორმონ, ჩვეულებრივ ლიცენზირებული მიმწოდებლის მეშვეობით, თუ კომპანია საბითუმო ბაზრის მონაწილე არ არის.

რა არის ნეტო აღრიცხვის მაქსიმალური სიმძლავრე საქართველოში? 500 კვტ ერთ მიკროსიმძლავრის სადგურზე.

უნდა იყოს თუ არა სადგური და ბიზნესი ერთ ადგილას? არა. დისტანციური ნეტო აღრიცხვისას ისინი შეიძლება სხვადასხვა მისამართზე იყვნენ, ერთსა და იმავე გამანაწილებელ ქსელზე.

რა იცვლება 2027 წლის 1 იანვრიდან? ახალი მიერთებები ნეტო აღრიცხვიდან ნეტო დარიცხვაზე გადადის. ამ თარიღამდე მიერთებული სადგურები ნეტო აღრიცხვას 2033 წლის 1 იანვრამდე ინარჩუნებენ.

გეგმავთ ბიზნესისთვის მზის ენერგიის მიწოდებას ან უკვე მოქმედი სადგურის შეძენას? იხილეთ ჩვენი მზის ელექტროსადგურების საკონსულტაციო და თანაგანვითარების მომსახურება, მზის პანელების ფასები ან დაგვიკავშირდით.