საქართველოს ელექტროქსელი ახალი განახლებადი პროექტებისთვის მთავარ შემაფერხებელ ფაქტორად იქცა და, ამავე დროს, ქვეყნის უმსხვილესი ენერგეტიკული ინვესტიციების ფოკუსშია — თბილისთან ახლოს ბატარეიდან შავ ზღვაზე დაგეგმილ 1,155-კილომეტრიან კაბელამდე. ამ სტატიაში განვიხილავთ, ვინ მართავს ქსელს, რა გადამცემი პროექტები ხორციელდება, როგორ მოქმედებს ქსელის შეზღუდვები დეველოპერებზე და სად შეუძლიათ კერძო ინვესტორებს მონაწილეობა. ინფორმაცია მოცემულია 2026 წლის ოქტომბრის მდგომარეობით.
ვინ მართავს საქართველოს ქსელს
| სისტემის ნაწილი | ვინ მართავს | რეგულირება |
|---|---|---|
| მაღალი ძაბვის გადამცემი ქსელი (500, 400, 220 და 110 კვ) | სსე („საქართველოს სახელმწიფო ელექტროსისტემა"), სახელმწიფო გადამცემი სისტემის ოპერატორი და დისპეჩერი | გადაცემის ტარიფს სემეკი ადგენს |
| განაწილება ოჯახებსა და ბიზნესზე | რეგიონული გამანაწილებელი კომპანიები | განაწილების ტარიფებს სემეკი ადგენს |
| ტრანსსასაზღვრო კავშირები | სსე, თურქეთის, აზერბაიჯანის, სომხეთისა და რუსეთის ოპერატორებთან ერთად | ბაზრისა და მიერთების წესები 2019 წლის ენერგეტიკის კანონით (წყარო) |
ტარიფებსა და ლიცენზიებზე იხილეთ ჩვენი სტატია სემეკის შესახებ.
მთავარი გადამცემი პროექტები
| პროექტი | რას გულისხმობს | სტატუსი და დაფინანსება |
|---|---|---|
| ენერგეტიკული ქსელის გაუმჯობესების პროგრამა (ENIP) | გადამცემი ქსელის ფართო მოდერნიზაცია | 270 მლნ ევრო, KfW-ისა და EBRD-ის თანადაფინანსებით, ევროკავშირის 9.9 მლნ ევროს გრანტით (წყარო) |
| ბატარეა ქსანის ქვესადგურზე | 200 მგვტ / 200 მგვტ.სთ ბატარეა თბილისთან ახლოს, რათა ქსელის სტაბილურობისთვის მეზობლებზე დამოკიდებულება შემცირდეს | ფინანსდება აზიის განვითარების ბანკის 104 მლნ დოლარის სესხით; 2026 წლის შუა პერიოდში ჯერ შესყიდვის ეტაპზე იყო (წყარო) |
| 500/110/35/10 კვ ქვესადგური „იდლიანი" | სვანეთში მშენებარე დაახლოებით 230 მგვტ ჰესების მიერთება | მშენებლობის პროცესშია (წყარო) |
| ახალციხე–ბათუმის 220 კვ ხაზი | ორჯაჭვიანი ხაზი ახალციხის ქვესადგურიდან, სადაც თურქეთთან გაცვლისთვის მუდმივი დენის ჩანართია, ბათუმამდე; უერთებს შუახევჰესს (185 მგვტ სხალთასთან ერთად) და კორომხეთჰესს (150 მგვტ) | მიმდინარეობს (წყარო) |
| შავი ზღვის წყალქვეშა კაბელი | მუდმივი დენის კავშირი ანაკლიიდან (საქართველო) რუმინეთამდე | მოსამზადებელი ეტაპი; იხ. ქვემოთ |
შავი ზღვის წყალქვეშა კაბელი
კაბელი საქართველოსა და ევროკავშირის ენერგოსისტემებს პირველად დააკავშირებს. რუმინეთის ქსელის ოპერატორის, Transelectrica-ს ინფორმაციით, CESI-ის 2024 წლის ტექნიკურ-ეკონომიკური შესწავლის რეკომენდებული ვარიანტია 1,300 მგვტ სიმძლავრისა და ±525 კვ ძაბვის მუდმივი დენის ხაზი, დაახლოებით 1,155 კმ სიგრძით, საიდანაც დაახლოებით 1,115 კმ ზღვის ქვეშ გაივლის, ანაკლიასა და ტოპრაისარს შორის, 2,500 მეტრზე მეტ სიღრმეზე მონაკვეთებით (წყარო).
- პარტნიორები: 2022 წლის დეკემბერში საქართველომ, რუმინეთმა, აზერბაიჯანმა და უნგრეთმა მწვანე ენერგიის სტრატეგიულ პარტნიორობას მოაწერეს ხელი (წყარო).
- დაფინანსება: მსოფლიო ბანკის 35 მლნ დოლარის სესხი (2024) მოსამზადებელი სამუშაოებისთვის, პროგრამის ფარგლებში, რომელიც 500 მლნ დოლარამდე შეიძლება გაიზარდოს; საქართველოს 2026 წლის ბიუჯეტში კვლევისთვის 25 მლნ ლარია გათვალისწინებული (წყარო).
- სტატუსი: 2026 წლის დასაწყისში Transelectrica-მ და სსე-მ მემორანდუმი გააფორმეს; სამუშაო ახლა ზღვის ფსკერის კვლევასა და განახლებულ ტექნიკურ-ეკონომიკურ შესწავლაზეა ფოკუსირებული. მემორანდუმი ინვესტიციის საბოლოო გადაწყვეტილება არ არის (წყარო).
- ღირებულება: დაახლოებით 2.3 მლრდ ევრო (წყარო).
დეტალებისთვის იხილეთ ჩვენი სტატია შავი ზღვის წყალქვეშა კაბელის შესახებ.
რას ნიშნავს ქსელის შეზღუდვები დეველოპერებისთვის
- ცვალებადი განახლებადი სიმძლავრე შეზღუდულია. Galt & Taggart-ის 2025 წლის ივნისის მიმოხილვის მიხედვით, სსე-მ ახალი სიმძლავრის მიერთების ზღვრები დააწესა: ქარისთვის 0.75 გვტ და მზისთვის 0.5 გვტ (წყარო).
- პროექტების რიცხვი სწრაფად იზრდება. სსე-ის ქსელის ათწლიანი განვითარების გეგმა 2026 წელს შესაძლო ექსპლუატაციისთვის 31 მზის სადგურს მოიცავს, დაახლოებით 346 გვტ.სთ პროგნოზირებული წლიური გამომუშავებით; მათგან 23 კახეთშია (წყარო). როგორ იღებენ დეველოპერები მიერთებას, იხილეთ სტატიაში მზის ელექტროსადგურის აშენებაზე.
- მდებარეობას მნიშვნელობა აქვს. აღმოსავლეთ საქართველოს პროექტები ერთსა და იმავე ქვესადგურებისთვის ეჯიბრებიან ერთმანეთს, დასავლეთის ჰესები კი გაზაფხულის წყალდიდობისას — ხაზებისთვის.
პრაქტიკული ნაბიჯები:
- მიერთების პირობები ადრევე მოითხოვეთ და პროექტის ძირითად დოკუმენტად მიიჩნიეთ.
- გაარკვიეთ, ვინ იხდის ხაზისა და ქვესადგურის უჯრედის ხარჯს და როდის დასრულდება ქსელის გაძლიერება, რომელსაც ეყრდნობით.
- შეაფასეთ შეზღუდვები: დაითვალეთ გამომუშავება იმ საათებში, როცა ქსელი გადატვირთულია.
- განიხილეთ ენერგიის შენახვა. მეორე აუქციონზე ენერგიის შენახვის მქონე ქარისა და მზის პროექტებს ცალკე კვოტები ჰქონდათ; იხილეთ ჩვენი სტატია ენერგიის შენახვის შესახებ.
სად არის ადგილი კერძო ინვესტორებისთვის
გადამცემი ქსელი სახელმწიფო საკუთრებაშია და ძირითადად სსე-ისა და განვითარების ბანკების სახსრებით ფინანსდება. კერძო კაპიტალი სხვა გზებით მონაწილეობს:
- გენერაცია საკუთარი მიერთების ინფრასტრუქტურით: დეველოპერები, როგორც წესი, თავად აშენებენ ხაზს და ქვესადგურის უჯრედს, რომლითაც სადგური ქსელს უერთდება.
- ენერგიის შენახვა და მოქნილობა: ბატარეები და მარეგულირებელი ჰესები, რომლებსაც სახელმწიფო აქტიურად უჭერს მხარს.
- ინჟინერია, მშენებლობა და აღჭურვილობა: კონტრაქტები ზემოთ ჩამოთვლილი პროგრამების ფარგლებში.
- თანაინვესტირება განვითარების ბანკებთან ერთად ქსელის გაფართოებასა და ექსპორტთან დაკავშირებულ პროექტებში.
რისკები
- მიერთების დაგვიანება, როცა ქსელის გაძლიერება გადაიდება.
- რეგულირების ცვლილება მიერთების წესებში, ტარიფებსა და ბალანსირებაში.
- მშენებლობა მთიან რელიეფზე, მაღალმთიან ზონაში მშენებლობის მოკლე სეზონით.
- ტრანსსასაზღვრო დამოკიდებულება: ექსპორტი მეზობლების ქსელებსა და პოლიტიკურ ურთიერთობებზეა დამოკიდებული.
ჩვენი ტექნიკური დიუ დილიჯენსის გუნდი ინვესტორებისთვის ამოწმებს მიერთების ხელშეკრულებებს, შეზღუდვების რისკს და ქსელის გეგმებს. იხილეთ ასევე ჩვენი სტატიები ელექტროენერგიის ბაზრისა და CfD აუქციონების და ელექტროსადგურის ნებართვების შესახებ.
გეგმავთ პროექტს, რომელიც ქსელის გამტარუნარიანობაზეა დამოკიდებული? დაგვიკავშირდით.
